Inleiding

Archeologie is van oudsher een vakgebied waar onderzoekers met behulp van fragmenten en sporen proberen te reconstrueren hoe mensen in vroegere tijden leefden. Deze reconstructies zijn echter niet altijd vanzelfsprekend en roepen de vraag op hoe betrouwbaar ze tegenwoordig nog zijn.

Vooruitgang

Wetenschappelijke vooruitgang verloopt niet rechtlijnig. In plaats daarvan vindt er soms een revolutionaire verandering plaats, waarbij een gevestigd wetenschappelijk kader – een zogenaamd paradigma – wordt vervangen door een nieuw raamwerk. Zo’n verschuiving gebeurt vaak wanneer zich anomalieën voordoen die het oude paradigma niet kan verklaren. Dit leidt tot een fundamentele verandering in ons begrip van de werkelijkheid. Een bekend voorbeeld is de overgang van het idee dat de aarde plat is naar het besef dat de aarde een bol vormt.

Ook andere wetenschappelijke disciplines, waaronder natuurwetenschappen, geesteswetenschappen, toegepaste en technische wetenschappen, sociale en formele wetenschappen, stellen steeds vaker bestaande ‘historische heilige huisjes’ ter discussie. Oude aannames worden kritisch bekeken en heroverwogen.

AI

In dit veranderende landschap speelt kunstmatige intelligentie (AI) een steeds belangrijkere rol. Met behulp van geavanceerde algoritmen en technieken kunnen archeologen nu enorme hoeveelheden data analyseren. Denk aan het verwerken van satellietbeelden en DNA-sporen, waarmee nieuwe inzichten worden verkregen en oude hypotheses opnieuw worden geëvalueerd.

De lezing wordt verzorgd door drs. Ben van Noort